Bu yazı, Diyetisyen Pelin Birinci ve Biyokimya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Elif Zeynep Öztürk’ün Instagram’da gerçekleştirdiği canlı yayından derlenmiştir.
Covid-19 Nedir ve Vücutta Nasıl Etki Gösterir?
Pelin Soruyor:
“Evet Zeynep hocam, şu an insan sağlığı üzerine pek çok konuda bilimsel çalışmalar yaptığını biliyorum. Özellikle kanser ve benzeri hastalıklar üzerine araştırmaların da var. O yüzden bu soruyu sana yöneltmek istiyorum. Covid-19 virüsü nasıl bir virüstür, vücutta nerelere etki eder ve nasıl semptomlar gösterir? Bizi güncel akademik çalışmalar eşliğinde bilgilendirir misin?”
Zeynep Öztürk Yanıtlıyor:
SARS-CoV-2 olarak bilinen bu virüs, zarflı bir RNA virüsüdür. İlk kez 2002 yılının Kasım ayında Çin’de ortaya çıkmış, kısa sürede Hong Kong, Tayvan, Singapur, Vietnam ve Kanada dahil 37 ülkeye yayılmıştır.
Virüs, anjiyotensin dönüştürücü enzim 2 (ACE2) reseptörleri üzerinden hücreye girer. Bu reseptör özellikle burun ve alt solunum yollarında bulunduğu için virüsün ana giriş kapısı nazofaringeal bölgedir. Enfekte bireylerin solunumundan çıkan damlacıkların bu bölgeye ulaşmasıyla bulaş gerçekleşir.
Covid-19 bazı bireylerde asemptomatik seyredebilirken, bazı vakalarda ARDS (Akut Solunum Yetmezliği Sendromu) veya septik şok gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Enfeksiyon sırasında bağışıklık sistemi devreye girer ve bir inflamatuvar yanıt oluşur. Ancak bu yanıt aşırı olursa doku hasarına yol açabilir ve hastalık ağır seyredebilir.
Dolayısıyla, bireyin bağışıklık sistemi gücü hastalığın seyrini belirlemede kritik öneme sahiptir. Güçlü bağışıklığa sahip bireyler hastalığı genellikle hafif veya belirtisiz geçirir. Bu nedenle dengeli beslenme ve bağışıklığı destekleyen mikrobesinlerin alımı çok önemlidir. Özellikle D vitamini ve omega-3 takviyelerinin faydalı olduğu, randomize klinik çalışmalarla desteklenmiştir.
Bağışıklık Sistemini Güçlendirmek İçin Neler Yapılabilir?
Zeynep Soruyor:
“Covid-19 ile ilgili yapılan çalışmalarda güçlü bağışıklığın öneminden bahsettik. Pelin hocam, sen de bize bağışıklık sistemimizi nasıl güçlendirebileceğimiz hakkında bilgi verebilir misin?”
Pelin Birinci Yanıtlıyor:
Bağışıklık sistemi, vücudun doğal savunma mekanizmasıdır. Sağlıklı işleyebilmesi için dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve kaliteli uyku büyük önem taşır. Stres, sigara, alkol, uyku düzensizliği ve obezite bağışıklığı zayıflatır.
Bağışıklığın zayıfladığını anlamak için bazı ipuçları vardır: Sık hastalanmak, küçük yaraların geç iyileşmesi, sürekli yorgunluk hissi, bağırsak problemleri (kabızlık, ishal, gaz) gibi durumlar bu duruma işaret eder.
Bağışıklık sistemini destekleyen bazı vitamin ve mineraller özellikle Covid-19 döneminde yapılan çalışmalarda öne çıkmıştır:
? A Vitamini
Tam yağlı süt, tereyağı, yumurta sarısı, balkabağı, havuç, ıspanak, kuru kayısı, brokoli, kırmızı biber, domates, mango, kavun ve morina balığı gibi besinlerde bol miktarda bulunur.
? C Vitamini
Portakal, mandalina, greyfurt, kivi, çilek, limon, kuşburnu, roka, maydanoz, brokoli ve lahana bağışıklık için güçlü kaynaklardır.
? E Vitamini
Avokado, badem, yer fıstığı, buğday tohumu yağı, zeytinyağı, ıspanak, kırmızı biber ve kabak çekirdeği en iyi E vitamini kaynaklarıdır.
☀️ D Vitamini
Ton balığı, süt, yumurta, mantar, yoğurt, kefir ve tahıllarda bulunur. Ancak aktif hale geçebilmesi için güneş ışığı gereklidir.
? Çinko Minerali
Fındık, kırmızı et, tavuk, deniz ürünleri, kepekli tahıllar, süt ürünleri ve fasulyede bulunur. Bağışıklık hücrelerinin yenilenmesinde rol oynar.
? Selenyum Minerali
Brezilya cevizi, balık, tam tahıllar, yumurta, mercimek, süzme peynir ve kaju selenyum açısından zengindir.
Bu vitamin ve mineralleri beslenmeyle yeterli miktarda alamıyorsanız, doktor kontrolünde gıda takviyeleri kullanılabilir.
Probiyotiklerin Önemi
Probiyotikler bağırsak florasını güçlendirir ve bağışıklığı destekler. “Bağırsak ikinci beynimizdir” derken bu ilişki kastedilir. Ev yapımı yoğurt, kefir, ayran, turşu, peynir, şalgam ve fermente soya ürünleri güçlü probiyotik kaynaklarıdır.
Son olarak, bağışıklık sisteminizi desteklemek için bol su içmeyi ve düzenli egzersiz yapmayı unutmayın.
Covid-19 ve Gıda Takviyeleri Üzerine Bilimsel Bulgular
Pelin Soruyor:
“Zeynep hocam, D vitamini ve omega-3 takviyelerinin öneminden bahsettik. Bunlara ek olarak son dönemde propolis ve melatonin ile ilgili yapılan çalışmalara da değinebilir misin?”
Zeynep Öztürk Yanıtlıyor:
? Propolis
Propolis, arı ürünlerinden biridir. CD4/CD8 lenfosit oranını düzenleyerek bağışıklık sistemini güçlendirir. AIDS hastalarında bağışıklığı artırdığına dair çalışmalar vardır ve Covid-19 ile ilgili araştırmalar halen sürmektedir.
? Melatonin
Uyku hormonu olarak bilinen melatonin, 00:00–04:30 saatleri arasında en yüksek düzeyde salgılanır. Günde 6–8 saat kaliteli uyku, bağışıklık sisteminin etkinliğini artırır. Melatoninin Covid-19 profilaksisi ve tedavisinde olumlu etkileri, klinik çalışmalarda da gösterilmiştir.
Son Söz
“Bizim için önemli olan, toplumun bilimsel verilere dayalı şekilde beslenme ve sağlık bilincini artırmaktır.” — Dyt. Pelin Birinci & Öğr. Üyesi Elif Zeynep Öztürk
Sağlıklı bir bağışıklık sistemi, düzenli beslenme, egzersiz ve kaliteli uyku alışkanlıklarıyla mümkündür. Güncel bilimsel veriler ışığında, dengeli beslenmenin önemi bir kez daha vurgulanmıştır.
Kaynak: Diyetisyen Pelin Birinci & Öğr. Üyesi Elif Zeynep Öztürk Instagram canlı yayını