Laktoz intoleransı, sütte bulunan doğal şeker olan laktozun sindirilememesi sonucu gelişen bir sindirim bozukluğudur. Bu durum, ince bağırsakta laktozu parçalayan laktaz enziminin yetersizliği veya yokluğundan kaynaklanır. Laktoz intoleransı olan bireylerde süt ve süt ürünleri tüketimi gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal gibi belirtilere neden olur.
Laktoz Nedir?
Laktoz, süt ve süt ürünlerinde bulunan bir karbonhidrattır. Anne sütünde yaklaşık %6,5–7, hayvan sütlerinde ise %4,5–5 oranında bulunur. Laktoz, ince bağırsakta bulunan laktaz enzimi tarafından parçalanarak glukoz ve galaktoza dönüştürülür. Bu süreçteki herhangi bir aksaklık, laktoz intoleransına yol açar.
Laktoz İntoleransı Türleri
Laktoz intoleransı üç farklı tipte görülür:
1. Doğumsal (Primer) Laktoz İntoleransı
Doğumdan itibaren laktaz enziminin yetersiz olması durumudur. Bebeğe laktoz içeren besin verildiğinde kısa sürede sulu ve köpüklü dışkı, karın gerginliği, kusma ve dehidratasyon gelişir. Bu bebeklerde diyetten laktoz tamamen çıkarılmalıdır.
2. Geç Başlayan (Ontogenetik) Laktoz Malabsorpsiyonu
Kalıtsal bir durumdur ve genellikle 3–6 yaş arasında belirti verir. Laktoz alımından sonra ishal, gaz, karın krampları ve ağrılar ortaya çıkar. Bu kişiler genellikle yoğurt ve peynir gibi fermente süt ürünlerini daha iyi tolere edebilirler.
3. Sekonder (Edinsel) Laktoz İntoleransı
Bağırsak mukozasına zarar veren hastalıklar veya enfeksiyonlar sonrası gelişir. Çölyak, giardiasis, viral-bakteriyel gastroenterit, kistik fibrozis gibi durumlarda görülebilir. Kişinin laktoz toleransına göre diyet aşamalı olarak düzenlenmelidir.
Laktoz İntoleransında Beslenme Tedavisi
Laktoz intoleransında beslenme tedavisi, kişinin laktoz tolerans düzeyine göre planlanmalıdır. Amaç, sindirim sistemi şikayetlerini önlemek ve beslenme yetersizliklerinin oluşmasını engellemektir.
1. Laktozsuz veya Düşük Laktozlu Diyet
- Primer laktoz intoleransında süt, yoğurt, peynir, süt tozu, dondurma, sahlep, sütlü tatlılar ve süt içeren çorbalar tamamen diyetten çıkarılmalıdır.
- Bisküvi, kraker, çikolata, gofret, kek, kurabiye, pasta gibi gizli laktoz içeren besinlerden uzak durulmalıdır.
- Sütlü soslar, püreler, margarin, tereyağı, krema, kaymak ve yağda kızartmalar tercih edilmemelidir.
- Laktoz içeren diş macunları veya hazır gıdaların içerikleri mutlaka kontrol edilmelidir.
2. Toleransa Göre Kademeli Yaklaşım
- Sekonder laktoz intoleransında, belirtiler azaldığında laktoz içeren gıdalar yavaş yavaş yeniden diyete eklenebilir.
- Yoğurt, fermente olduğu için genellikle daha iyi tolere edilir ve sekonder tipte kademeli olarak verilebilir.
- Her bireyin toleransı farklı olduğundan, deneme–yanılma yöntemiyle diyet düzenlenmelidir.
Kalsiyum ve Vitamin D Takviyesi
Laktozsuz diyet uygulandığında süt ürünleri tüketilmediği için kalsiyum, riboflavin (B2 vitamini) ve D vitamini eksikliği riski ortaya çıkar. Bu nedenle beslenme planı bu vitamin ve mineraller açısından zenginleştirilmelidir.
Kalsiyum Kaynakları (Süt Dışı)
- Pekmez, susam, fındık, fıstık
- Yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, brokoli, pazı)
- Kuru baklagiller (nohut, mercimek, fasulye)
- Kurutulmuş meyveler (kayısı, incir)
- Yumurta, portakal, limon, çilek
Günlük Kalsiyum İhtiyacı:
- Bebeklerde: 500–800 mg/gün
- Çocuklarda: 600 mg/gün
- Ergenlerde: 800–1000 mg/gün
- Yaşlılarda: 700 mg/gün
Riboflavin Kaynakları
Et, yumurta, peynir, yeşil yapraklı sebzeler ve kuru baklagiller riboflavin açısından zengindir.
Laktoz İntoleransında Kullanılabilecek Mamalar
Bebeklik döneminde laktoz intoleransı varsa, laktozsuz veya soya bazlı özel mamalar kullanılmalıdır. Güvenle kullanılabilecek bazı mama örnekleri şunlardır:
- Nutrilon LF
- AL110
- Infasoy
- Milupa SOM
- Nutramigen
- Portagen
Bu mamalar laktozsuz, yüksek enerji içerikli ve kalsiyum ile vitamin D açısından zenginleştirilmiş formüllerdir.
Sonuç
Laktoz intoleransı yaşam boyu sürebilen ancak dengeli bir diyetle yönetilebilen bir durumdur. Kişiye özel beslenme planı ile hem sindirim şikayetleri azaltılabilir hem de kalsiyum eksikliği önlenebilir. Laktoz içeren gıdaları tamamen kesmek yerine, bireyin tolerans düzeyine uygun şekilde kademeli yaklaşım en sağlıklı yoldur.
Uyarı: Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Laktoz intoleransı tanısı ve beslenme planı mutlaka diyetisyen veya hekim gözetiminde yapılmalıdır.